De keizer en de kunstenaar

David Lobenberg, Chinese Rooster

Aan JP Van Bendegem, Gentenaar en filosofisch dwaaltochter

De keizer van China had een prachtige verzameling dierenprenten. Elke avond nam hij enkele werken uit hun foedraal en volgde met zijn vinger de lijnen op het papier. De grootste meesters van het land hadden er hun ziel in gelegd, deze afbeeldingen droegen iets van de eeuwigheid in zich. Urenlang kon hij ze bestuderen en bewonderen. De verzameling bood hem troost in zware tijden, afleiding op moeilijke momenten.
Van alle vogels, zoogdieren en vissen, van alle gekende inheemse en exotische diersoorten bezat de keizer een afbeelding, maar de verzameling was niet af.  Er was een heel erf, een kip, compleet met ei, er was zelfs een kuikentje. Een haan ontbrak nog.
De keizer had het gevoel dat hij zelf onaf was, zolang zijn dierencollectie niet compleet was.
Nu leefde er in de buurt van het paleis een kunstenaar, die zeer bedreven was met Chinese inkt. Hij werd ontboden en kreeg de opdracht een haan te schilderen, een keizer waardig.
De kunstenaar aanvaardde de opdracht, boog eerbiedig het hoofd en verdween, zonder een woord te spreken.
Na twee weken stuurde de keizer een boodschapper uit om te informeren naar het schilderij.  Deze stond heel snel terug in het paleis: de kunstenaar was nog niet klaar.
Een maand later... twee maand ... zes maand later kreeg de keizer hetzelfde bericht te horen. 'Dat moet wel een schitterend kunstwerk worden', dacht de keizer verheugd. Hij legde zichzelf geduld op: 'Wanneer het schilderij af is, zal hij me wel zelf verwittigen'.
Een jaar ging voorbij en de kunstenaar zweeg.
Op het eind van het tweede jaar werd de keizer ongerust. Misschien was de kunstenaar iets overkomen? De keizer liet zijn dragers komen en beval hen hem naar de woning van de kunstenaar te brengen.
Daar zat de man, op een bankje voor zijn huis, te genieten van de zon en van zijn pijp.
'Waar is de haan die je voor mij geschilderd hebt?' vroeg de keizer.
De kunstenaar stond op van zijn bankje, ging het huis binnen, zocht inkt, penseel en een blanco vel papier en schilderde in een handomdraai een waarlijk keizerlijke haan.
De keizer viel van colère bijna uit zijn draagstoel. 'Jij kan dit in één twee drie! Heb je me daarvoor twee jaar laten wachten, jij schurk? Je verdient de galg!'
De kunstenaar glimlachte. Hij schoof de deur naar het volgend vertrek open. Daar lagen bergen papier, met daarop klauwen, ogen, pluimen, hanekammen. Duizenden en duizenden studies, het resultaat van twee jaar werk.

Pépette 1.

  Hoofdstuk 1. Fabien

Ik trek één slaapoogje open en doe het meteen weer dicht.

De zon prikt door de gordijnloze ramen.

Naast me ligt Fabien nog te snurken. Zijn graatmager lijf is warm en ik nestel me extra dicht tegen hem aan, met de neus naar de andere kant, vanwege de walm. Fabien deelt alles met me, maar zijn dranklucht mag hij houden.

Even later hou ik het toch niet meer uit. Ik laat me van de matras glijden, rek me nog eens goed uit en sluip op kussentjes tot aan de tafel. Er zal wel weer niet te veel te bikken zijn. Ik neem een slokje water en probeer mijn volle blaas niet te voelen. Binnen plassen kan niet en Fabien is nog lang niet wakker.

Het venster hangt vol vliegenkeutels en spinrag, maar dat houdt de zon niet tegen. Ik installeer me heerlijk in de enige zetel die we rijk zijn, en doe nog een hazenslaapje in de warmte van de zonnestralen.

Het moet al tegen de middag zijn als Fabien er door komt. Hij strompelt naar de deur, trekt die open en gaat plassen. Enthousiast volg ik hem. De sprietjes kietelen mijn kont als ik me naast hem in het hoge gras zet en een warme plas stroelt in gulle geuten uit mijn blaas. Héhé, doet dat even deugd!

Ik huppel mee naar binnen. Fabien neemt een koperen pannetje, zet het op het gaspitje en giet er een restje koffie in van gisteren. Straks drinkt hij weer gekookte koffie. Ik kan maar niet aan die bittere smaak wennen. Liever krijg ik mijn brood in melk gesopt, zodat de taaie korstjes wit en week worden.

‘Moeilijk’ kan men mij nochtans niet noemen. Van thuis uit ben ik niet zo veel gewend. Mijn moeder was me liever kwijt dan rijk, met al dat kleine grut rond haar en mijn verwekker was al uit ons leven verdwenen van voor de geboorte. Thuis kreeg ik wat overbleef . Soms, als ik heel snel was, kon ik als eerste opschrokken wat voor de kleintjes werd klaargezet.

Het was zonder verdriet dat ik mijn moeder achterliet. Fabien vroeg gewoon hoeveel ik moest kosten, betaalde en nam me mee. Ik heb er tot nu toe geen spijt van gehad.

Fabien maakt het vuur aan in de grote open haard. Ondanks de zon is het nog bijtend koud begin maart. Hij zoekt in de garage stukjes sprokkelhout en droge brem en stapelt ze netjes tegen elkaar, er zorg voor dragend dat er voldoende zuurstof bij kan. Dan strijkt hij de lucifer langs het doosje en laat het vlammetje aan de gedroogde brem likken. Die vat meteen vuur. Enkele minuten later knettert het heel gezellig. Ik laat me op de grond vallen voor het vuur en staar in de vlammetjes.  

Na ons ontbijt leest Fabien de reclamebladen die de postbode ons af en toe zomaar meebrengt. Ik heb er ook eens ééntje verslonden, maar ik vond er niks aan. Fabien lacht luidop met alle nutteloze spullen die ze hem trachten aan te smeren.

‘Moet je horen, Pépette: dit fantastische fitnesstoestel verandert uw leven! Spieren kweken terwijl u slaapt. En hier: een elektrische wok, tudieu! Wat gaan ze nog allemaal uitvinden. Zelfs al zou ik er het geld voor hebben, dit komt hier nooit binnen!’

Ik hoef niet te antwoorden. Ook zonder woorden begrijpen we elkaar.

Hé, een vet spinnetje loopt over één van de houtblokken. Het voelt de hitte, is even het noorden kwijt. Het sprint naar rechts, de goeie kant:  mijn kant. Over een ander houtblok opzij, waar het vuur nog niet brandt.

Het loopt nu recht op me af. ‘Hap’ doe ik en slik het binnen zonder te kauwen. Extra proteïnen om de dag mee door te komen.

‘Lekker, Pépette ?’

Ik kijk hem vrolijk aan.

Pépette, mijn koosnaampje, is wel goed gekozen. Fabien, die wat Latijn kent, verkondigt aan wie het wil horen dat het een ‘fre-quen-ta-ti-vum’ is van ‘pet’ (scheetje). Zoiets als ‘Schetebeezeke’ dus, of ‘Protteke’. Zoals Fabien naar de drank kan ruiken, zo heb ook ik mijn verborgen gebreken. Vooral als ik lang na elkaar blikjes rundsvlees met bonen te eten krijg.

De reclameblaadjes doen het vuur hoog oplaaien. Fabien stapt buiten, met mij achter hem aan. Hij piept even om de hoek, naar het andere bewoonde huis, of Fernand al wakker is.

Ik hou niet van Fernand. Twee honden heeft hij: een echte huskie of sneeuwhond en een zoon van haar, een mengelmoes. Sinds die laatste een schaap heeft doodgebeten, zitten ze allebei in een hok van twee meter bij twee, en daarin dan nog eens aan de ketting. Het stinkt er als de pest. Eten krijgen ze enkel als hij er toevallig eens aan denkt.

Soms zijn Fabien en Fernand vrienden. Vooral in het begin van de maand, als ze allebei hun uitkering krijgen. Dan zitten ze tot laat in de nacht samen te brassen en te lallen. Op die momenten werpt Fabien zijn gebruikelijke verlegenheid af en babbelt hij maar door. Over alles wat hij heeft meegemaakt. Italië, Marseille, Nederland. De vrouwen in zijn leven. De kinderen, die hij niet meer ziet. Ik heb zijn verhalen al ontelbare keren gehoord.

Het grootste deel van zijn geld gaat op aan de drank, een deel is voor het bruine spul, dat twee jonge mannen met een BMW hem brengen, en van het laatste part koopt hij blikjes, koffie en brood. Hij is hierin heel fair. Trekt hij een blik hondenvoer open, dan deelt hij alles scrupuleus: een hapje voor hem, een hapje voor mij.

Ooit heeft Fabien nog gewerkt. Als hij in een mededeelzame bui is, vertelt hij graag dat het kabouterhuisje waar de onze buren les Musiciens nu wonen twintig jaar geleden een ruïne was en dat hij het helemaal zelf heeft opgeknapt met authentieke materialen. Hij trok er dan in met zijn vriendin en twee kinderen. Dat mocht van de boer: gratis wonen in ruil voor de restauratie.

Fabien en zijn vriendin zijn uit elkaar gegaan. Hij trok de wijde wereld in, is nogmaals gehuwd en gescheiden, en daarna weer verder getrokken. En op zijn vijftigste is hij naar hier teruggekeerd. Geen geld meer, geen vrouw, geen huis. Zijn enige inkomen is de armzalige 320 euro per maand die hij krijgt om te overleven.

In Parijs noemde men hem een clochard. Maar hier, in dit hol van Pluto, waar iedereen iedereen kent, heeft hij zijn eigen plaats. Boer Lamartine laat hem voor een prikje in een piepklein huisje wonen.

Dat huis is een stevig granieten bouwwerk met twee kamertjes en een leien dak. We leven er als honderd jaar geleden, zonder badkamer, zonder lopend water, met de open haard als enige bron van verwarming. Maar je hoort mij niet klagen. Zolang Fabien voor mij zorgt, heb ik het goed.

Hij komt alleen buiten als het echt nodig is. Zelf ga ik de hele dag op stap. Ik ken iedereen in het dorp en tot 5 km in de omtrek. Bijna overal ben ik welkom. Ik ben al in elk huis geweest. Ik ken de zorgen van hun bewoners, hun dromen, hun verhalen, hun verleden.

Tegen de avond keer ik terug naar Fabien. We installeren ons op de matras en hij leest in één van zijn twee dikke boeken: de Bijbel of Gesprekken met de Dalaï Lama. Ik geeuw, zou liever achter de katten aan gaan. Maar als hij me dan even over mijn grote kop aait en over mijn korte poten, denk ik: ‘Dit baasje wil ik voor niemand ruilen. Ik ben een lucky bastard!’

Pépette, 2.

2. La Brousse

Op de kaart is ons dorpje niet te vinden. Het is een piepklein deelgehuchtje van een ander gehucht. Het grootste, La Faye, bezit nog een kerk, een café, een bakkerij en een kruidenierszaak, maar La Brousse is uitgestorven. Op Fernand, Fabien, les Musiciens en het volkje beneden na, is ons gehuchtje leeg. De boeren hebben het opgegeven, hun kinderen zijn het land ontvlucht, de huizen vervallen tot ruïnes.

La Brousse is gegroeid tegen een uitloper van het Centraal Massief, in twee niveaus: enerzijds ‘le village d’en haut’, met 6 huizen, waarvan drie bewoond en anderzijds ‘le village d’en bas’, met vijf haarden, waarvan er slechts twee branden: de drie andere huisjes staan leeg.

Ons dorp is helemaal omringd door wild en woest groen: bossen, heidegrond, weiden die al jaren niet meer afgegraasd worden.

Het grindpaadje naast ons huis loopt eerst langs een leegstaande boerderij en verliest zich daarna in het grote bos, met zijn herten en everzwijnen, zijn jagers en zijn stropers. Van mijn vader, een jachthond,  heb ik een heel goeie neus geërfd, maar in het bos durf ik me niet te ver alleen wagen. Je weet maar nooit: misschien neemt een everzwijn me op de slagtanden, trap ik in een val, verwart een jager me met een hert,  na zijn wijnovergoten middagmaal? Voorzichtigheid is de moeder van het grote donkere bos.

Beneden wonen mensen met cirkelzagen. Zij geven Fabien af en toe wat hout, van die grote stronken, die niet geschikt zijn voor hun kachel. Onze grote open haard slikt ongeveer alles.

Het grindpaadje vormt achter ons huis een tweesprong: links geraak ik bij les Musiciens en le village d’en bas, rechts loop ik de kant op van Fernand, zijn hondenhok, zijn autokerkhof.

De ‘grote baan’, die van La Brousse naar La Faye leidt, was tot 1960 een ezelsweggetje, met rotsblokken, stenen en, in het voorjaar, af en toe water. Maar de vooruitgang was niet te stoppen. Het weggetje werd geasfalteerd. Niet dat het zo veel verschil maakt. Hier komen per dag amper vijf auto’s voorbij. Katten en slangen leggen zich ongestoord te zonnen op de weg, een platgereden egel zal je hier niet aantreffen.

In ons dorp is het stil. Op de oldtimer van ‘les Musiciens’ na, is er hier geen verkeer.

Fernand’s rijbewijs werd een jaar geleden nog maar eens ingetrokken wegens rijden onder invloed. En Fabien heeft enkel zijn mobylette, waarmee hij onze blikjes haalt bij de kruidenier, 4 km de heuvel af.

Op dinsdag en vrijdag doet de bakker zijn broodronde en één maal per week vliegen er exact 8 militaire toestellen over ons hoofd, want donderdag is ‘manoeuverdag’.

Maar voor de rest van de week hoor je enkel de muziek van de natuur: vogels, insecten, bosdieren, bomen.

Elke maand heeft haar eigen kleur. Februari is wit van de sneeuwklokjes, maart ziet paars van de bosdruifjes, bosviooltjes en wilde hyacinten, april brengt het geel mee van paardebloemen, paaslelies en boterbloempjes. Augustus kleurt ros van zongeschroeide weiden en oktober zet de bomen in een herfstpalet. Januari legt de natuur te rusten onder een deken van sneeuw.

Elke maand heeft haar eigen geluiden. Maart brengt ons zwaluwen en wilde ganzen, april de koekoek. Fabien kan er stil naar luisteren, urenlang, met een gelukzalige glimlach op zijn gelaat.

Juli en augustus zijn krekelmaanden, in oktober worden de herten bronstig. Blaffende herten kan je het best horen tijdens het jachtseizoen, of anders ook wel als ik er eens eentje achterna zit.

Vaak steek ik mijn neus omhoog en snuif een rijk parfum op. Ik hou van de geur van everzwijnen, van bloeiende kastanjebomen, van boleten en boskamperfoelie.

La Brousse is zeker de mooiste plek op aarde. 

Pépette, 3.

Mamie Bouchet

Eind van de maand: Fabiens geld is op. Al drie dagen heb ik amper iets te bikken gehad. Ik heb de oude blikken al twee maal uitgelikt. Blikken kunnen nog verraderlijk naar voedsel ruiken als het laatste restje al lang verdwenen is.

Ik ben mijn baasje gevolgd naar Fernand. Van het laatste geld hebben ze goedkope wijn gekocht, in een plastieken tonnetje. Blijkbaar neemt het drinken hun honger weg.

Ze hebben bovendien iets door te spoelen: boer Lamartine, onze huisbaas, is overleden. ‘Ik voer geen slag meer uit’, zo zei zijn hart, en het stopte met kloppen.

In zijn huis in La Faye hebben de buurvrouwen alle luiken gesloten, de klokken stilgelegd en de spiegels bedekt met een doek, ten teken van rouw. Dat moet zo blijven tot na de begrafenis. Zo zal de dode boer niet komen spoken in de buurt.

Wanneer Fernand zijn deur openmaakt om het teveel aan vocht uit zijn lijf te lozen, glip ik weg, op zoek naar voedsel.

Het regent niet. In de lucht hangt een honingzoete geur. De prille blaadjes tekenen zich scherp af tegen de blauwe lucht. Een ideale dag voor een bezoekje aan Mamie Bouchet. Ze woont precies twee dorpen verder en dat is een heel eind, maar het is één van mijn favoriete huizen.

Eén blik in haar gezicht en je weet dat het een goed mens is. Ik ken niemand met zachtere ogen dan zij.

Ze geniet aanzien, hier in de streek. Fabien toonde me onlangs haar foto in de regionale krant ‘La Montagne’. Ze werd er geprezen als voorbeeldige echtgenote en moeder. De burgemeester zou haar een medaille overhandigen, maar die was hij vergeten. Op de foto staat hij met een brede glimlach naar de camera gericht, haar beide handen in de zijne. Zij kijkt eerder bedenkelijk. Met recht en reden: die medaille heeft ze nooit gezien.

Mamie Bouchet woont op haar eigen privé-heuveltje, ergens tussen la Brousse en la Faye.

Iedereen in de buurt weet wat voor een zwaar leven ze heeft gehad. Het heeft diepe groeven getrokken in haar gelaat.

Ze is jong getrouwd met Thierry Bouchet, 8 jaar ouder dan zij. Zijn zieke moeder kreeg ze er gratis bovenop. Schoonmama liet zich in de living installeren, want ze kon de trap niet meer op. Beneden blijven bracht haar als bijkomend voordeel dat ze overal haar zegje over kon doen. ‘Moeten de koeien nog niet gemolken worden?' ’Niet te veel zout in de soep doen hé, dat is slecht voor mijn hart.’ ‘Het regent dat het giet. Zou je Thierry niet tegemoet gaan met een paraplu? Je hebt er hem vanmorgen geen meegegeven.’  ‘De kleine blijft maar kuchen. Je moet nu toch de dokter halen.’

Elk jaar kreeg het koppel er een kind bij, totdat het er zes waren in totaal.

Op een dag kwam een buurman in paniek Mamie Bouchet halen: hij had Thierry bewusteloos aangetroffen in de koeienweide. Een trombose? Een beroerte ?

Toen Thierry na maanden hospitaal terug naar huis mocht, bleef hij aan één kant verlamd en kon hij enkel nog met veel moeite ‘ooouiiii’ en ‘nnnooon’ uitbrengen. Hij werd naast zijn moeder in de living geïnstalleerd en het leven ging verder, alleen moest Mamie Bouchet voortaan haar tijd verdelen tussen boerderij, kinderen, invalide man en zieke schoonmoeder. Dat hield ze meer dan vijftig jaar vol. Je zou voor minder een medaille verdienen. Schoonmama is niet in haar wieg gestorven, ze is honderdenéén geworden, haar zoon net geen tachtig. De kinderen zijn intussen allemaal uitgevlogen, op de jongste na, de enige zoon.

Sommige mensen verzuren in dergelijke omstandigheden of worden bitter en asociaal. Niet Mamie Bouchet. Haar hart is te groot. Zelfs voor een zwerfhondje zoals ik heeft ze nog liefde over.

Als ze te lang alleen zit, krijgt ze het benauwd. Dan moet ze de deur uit, mensen zien. Autorijden heeft ze nooit geleerd, daarvoor was er nooit tijd. Maar soms zet ze haar dikke gebreide muts op en trekt ze zware Noorse sokken en klompen aan en dan komt ze onverwacht met de tractor in La Brousse aangetuft. Zogezegd 'om te zien of alles in orde is met de leegstaande ouderlijke woonst.'

De mensen wuiven overal waar ze voorbij komt. En zij glimlacht minzaam, als de paus in zijn popemobiel.

In La Brousse stapt ze van de tractor en maakt ze een wandelingetje. Aan elk huis doet ze een praatje met de bewoners.

Bekenden zijn ook altijd welkom bij haar: zelfgebakken taart, koffie, porto, pastis, … alle middelen der gastvrijheid worden ingezet om het bezoek wat te rekken.

Ook de postbode is een graaggeziene gast. Elke morgen drinkt hij een kopje koffie en neemt hij met haar de weersvoorspellingen door en de geboortes en overlijdens van de streek. Hij organiseert zijn ronde zo dat de halte bij Mamie Bouchet zijn morgenpauze is, dan heeft hij recht op een kwartiertje.

Zij geeft hem briefjes mee voor mensen die verder op zijn ronde liggen: zo brengt hij niet alleen de reguliere post rond, ook handgeschreven briefjes zonder zegel.

‘Vous viendrez à la maison’ staat er op te lezen. Het is dwingender geschreven dan het bedoeld is, maar de kersen zijn rijp, of de tomaten of de bonen, en ze zal die rijke oogst met iemand delen.

Ik neem de weg langs het bos, dat gaat het vlugst. Daarvoor moet ik wel everzwijnen en bramen trotseren, maar de honger geeft me vleugels. Verder in het bos hoor ik de crossmoto van mijn jonge vriend Lolo, maar ik heb nu te veel honger om achter hem aan te gaan.

Als ik bij Mamie Bouchet toekom, stuiven haar honden me tegemoet.

Ulysse, een dikke goedzak van een labrador, legt zijn oren plat als hij me herkent. Zelfs Snoepje, anders wel een venijnig poedeltje, ziet me graag komen. Het zijn allebei mannetjes en ik ben een pronte teef, dat helpt.

Zelfs buiten staat er al een schaaltje met melk om me te verwelkomen. Misschien is het voor de poezen bedoeld, maar ik ben niet zo difficile: wie eerst komt, eerst maalt.

De deur zwaait open en twaalf poten haasten zich naar binnen. Misschien maakt Mamie Bouchet net vandaag wel één van haar heerlijke bouillons klaar, en krijgen we een bot om af te kluiven.

Binnen staat er een tweede bord. Altijd ligt er wel iets lekkers op, voor wie er het eerste bij is: een brokje koek, een velletje worst, een stukje pâté. Ze houdt Ulysse en Snoepje tegen en moedigt me aan als ik het stukje worst opeet. ‘Eet maar lekker op, Pépette, je kunt het gebruiken!’ Ik spring op de zetel, leg mijn zware kop op mijn poten en kijk haar kwispelend aan met mijn liefste hondeblik. Daar is niemand tegen opgewassen. Ze stopt me nog een sneetje ham toe.

Dan vergeet ze me, want er is nog bezoek: twee kleinkinderen. Ze jengelen om een verhaaltje.

Mamie Bouchet kent prachtige verhalen uit de streek. Toen zij klein was, gingen de mensen op lange winteravonden dicht bij elkaar bij het vuur zitten, en vertelden ze elkaar verhalen. Als haar kleinkinderen op bezoek zijn, vertelt zij ze verder. De kinderen zijn gefascineerd. Ik geef mijn lange oren graag de kost.

‘De roestkleurige weide

Kennen jullie het stuk grond dat op het topje van de heuvel in La Faye ligt ? Dat is ros van kleur, zomer én  winter.  De mensen zeggen dat het behekst is. Wel, dat is het ook!

Vroeger was dat één van de beste weiden van de streek. Marcel en Paulette Lavigne lieten er hun runderen grazen en zij hadden veruit de mooiste kudde in de omtrek.

Marcel en Paulette hadden ook het mooiste meisje ver in de omtrek: Graciella heette ze, en overal waar ze kwam, begonnen de mensen te glimlachen omdat  zoiets liefelijks hun weg kruiste.

Graciella was verliefd op Paul, de knecht bij hen thuis. De jongen was van arme komaf, maar hij had een goed verstand en stevige armen en vooral, zijn hart was vol van haar. De liefde gaf hen vleugels, ze beloofden elkaar in het geheim eeuwige trouw.

Op haar 18^de verjaardag nam Paul zijn moed in beide handen en vroeg aan haar vader toestemming tot een huwelijk.

Marcel Lavigne werd rood van colère. Paul was een arme luis, die zijn dochter niks te bieden had. Hoe durfde hij het in zijn hoofd halen om zelfs maar naar haar te kijken?

Hoe Graciella en Paul ook smeekten, de vader bleef onverzettelijk. Paul was maar een knecht en geen partij voor zijn dochter.

Paul begreep dat hij op die manier geen kans maakte. Hij verzekerde Graciella nogmaals van zijn liefde en zei dat hij de wijde wereld introk om fortuin te maken. Hij vroeg haar op hem  te wachten. Ze zwoer het plechtig en bezegelde haar belofte met een kus.

De eerste maanden dacht Graciella dag en nacht aan hem, maar nooit schreef hij een briefje, of liet hij iets van zich horen.

Jaren gingen voorbij.

Toen Lucien, de knappe oudste zoon van boer Aupetit, haar ten huwelijk vroeg, was Paul enkel nog een tedere herinnering, die ze diep in haar hart had opgeborgen.

Het huwelijk werd groots gevierd: zowel de Aupetits als de Lavignes behoorden tot de rijkste boeren uit de regio. Driehonderd genodigden kregen een heerlijke openluchtmaaltijd van 14 gangen en de allerbeste muzikanten van de Limousin waren opgetrommeld om de feestvierders aan het dansen te krijgen. Het kostte een fortuin om al die fijne spijzen te serveren en die topmuzikanten een hele avond te laten spelen.

Onder hen bevond zich een bleke man met een zwarte cape . Zijn donkere baard was alles wat je van zijn gezicht kon zien, want hij had een kap op die tot over zijn ogen viel.  Hij speelde wondermooi viool.

Op zeker moment was enkel het huwelijkspaar aan het dansen. De violist trok zich los uit het groepje muzikanten en ging bij het koppel staan. Hij speelde prachtig. De andere muzikanten stopten om beter te kunnen luisteren naar zijn virtuoze spel. Het solomoment was betoverend mooi. De violist speelde sneller. Lucien en Graciella walsten weg van de andere feestvierders en de violist volgde hen. Ze waren nu op het topje van de wei aan het dansen. Steeds sneller en sneller ging de muziek, en nog sneller, en nog. Graciella en Lucien draaiden en draaiden maar rond en dansten zo snel dat ze hun voeten niet meer konden volgen. Het was niet vol te houden, maar ze konden niet stoppen. Uitgeput waren ze, en toch speelde de violist nu zo snel dat de dansers ter plaatse bleven draaien. De wei vatte vuur onder hun voeten en de violist speelde verder. Het vuur laaide hoog op en dansend verbrandde het koppel, ten prooi aan de duivelse violist.

Van dan af heeft er nooit nog iets gegroeid op die heuvel en bleef het land er verschroeid bij liggen.’

De kinderen zijn onder de indruk. Dan jengelen ze verder om nog meer verhalen te horen. Maar Mamie Bouchet beslist dat het genoeg geweest is, want ze wil het middagmaal klaarmaken. Een prima idee. Ik zal wel helpen. Ulysse en Snoepje vinden de aardappel- en wortelschillen te min, maar ik smikkel ze lekker op. Het gegrom in mijn maag verstomt. Een heerlijk gevoel.

Even later, aan tafel, krijg ik alle randjes vet van het buikspek. Mijn twee concurrenten zijn intussen naar buiten gelopen, de stommeriken. En nadien mag ik de voorwas doen: alle borden en potten lik ik zorgvuldig schoon. Ze kunnen zo weer de kast in.

Als alles netjes opgeknabbeld is, neem ik afscheid van Mamie Bouchet. Ik kan er voor minstens een hele dag weer tegen.

Pépette, 4

4. Fernand

Langs het bos en de grote wei keer ik terug, richting La Brousse. Ik hoor nog steeds Lolo’s moto in de verte. Het is lekker warm en de koekoek weet van geen ophouden. De natuur heeft haar rouwkleed afgelegd en een jurkje in aquareltinten aangetrokken. Ik knabbel wat aan de frisgroene grassprietjes die uitnodigend staan te blinken in de prille zon.

Ik ben niet haastig. Waarschijnlijk zit mijn baasje nog bij Fernand. Onze vreselijke buurman heeft zwart haar, een oorbel en een zware, onverzorgde baard. Het enige wat hem nog ontbreekt is een ooglapje, denk ik, en een papegaai op zijn schouder.

Fernand maakt me bang. Het is wat hij doet met honden. Ik denk dat hij ze haat.

De eerste zomer die ik in La Brousse doormaakte, was Fernand met zijn tweede vrouw op huwelijksreis.

Zijn hond Huskie –heeft ze wel een echte naam?- zat toen nog niet in het hok. Ze lag voor de deur aan de ketting. Het was snikheet en zij had geen streepje schaduw. Naast haar stond een emmer water, maar die was omgevallen. Het beest was graatmager en door haar zware langharige pels was het niemand opgevallen dat ze zwanger was. Maar ik had het geroken. Haar zoon Mengelmoes liep al een hele dag onrustig heen en weer in zijn hok.

’s Avonds lagen er negen hulpeloze puppies op het grind en zat zij zacht te janken. Ik begon te blaffen tot Fabien kwam aangelopen. Hij probeerde Huskie los te maken, maar dat lukte niet: de ketting zat met een slot verankerd in de muur. Mijn baasje haakte dan een luik af van Fernand’s huis en zette het in de lengte tegen de muur, zodat Huskie er achter kon gaan liggen met haar puppies, in de schaduw. Elke dag bracht hij haar melk en streelde haar tot ze rustig was. Ze kon klaaglijk janken als ze hem in de buurt wist, voor een beetje melk en een streeltje.

Haar gejank heeft een volle dag geduurd, toen Fernand terug was. Eén voor één greep hij haar puppies vast en gooide ze tegen de muur te pletter.

Toen Mengelmoes wraak had genomen door een schaap dood te bijten, vlogen ze allebei het hok in. Volop schaduw nu. Ik haat het voorbij het hok te wandelen. Ik hoor daar de klacht van een gewond dier, de snikken van een wolvenmoeder.

Fernand heeft niet alleen iets tegen honden. Hij heeft ook iets tegen kinderen.

‘Ze kosten veel te veel’, zo zegt hij.

Hij kan het weten: hij betaalt alimentatiegeld voor zijn twee zonen, één uit een eerste huwelijk, één uit het tweede. Hij ziet ze amper, zijn beide ex-vrouwen voeden hun kind zelf op. Het bezoekrecht laat hij aan zich voorbijgaan.

Onlangs vond de politie Fernand terug in een veld, uit de bocht gevlogen met de mobylette van Fabien. Het alcoholgehalte in zijn bloed was niet hoger dan anders: 3 promille, om 11 uur ’s morgens.

Met de auto rijdt hij al jaren niet meer. Zijn rijbewijs werd ingetrokken na zijn derde perte totale in zes maand tijd. De drie wrakken staan voor zijn huis, een sinister symbool voor zijn leven. ‘L’histoire de ma vie’ denk ik in zijn plaats, als ik er passeer.

Fernand voert niets uit. Toch niet meer sinds hij ontslaan werd bij Lagaux, metalen poorten en deuren, het enige bedrijf in de streek. Hier in de streek werk je als arbeider bij Lagaux, ofwel werk je niet. Meer keuze is er niet. Dat weten ze goed bij Lagaux. Driehonderd werknemers werken er als interimaris, jaar in, jaar uit.

In sommige perioden kloppen ze slechts één shift op een week, in andere werken ze dagenlang na elkaar, zaterdag inbegrepen. Geen betaald verlof, geen ziekteverlof, geen carrièreplanning. Er wordt niet tegen die toestand geprotesteerd: zonder interimopdracht bij Lagaux rest er enkel het gapende gat van de werkloosheid, dat slechts af en toe even kan worden gedicht met wat zwartwerk.

Hier en daar kan een kleine boer wel een halve kracht gebruiken, maar daar kan je moeilijk van leven. Nee, dan maar interimaris bij Lagaux.

Nu meer en meer opdrachten versluisd worden naar het Servische filiaal, snoeit Lagaux in de interimarissen en geraken vele gezinnen hier hun kostwinning kwijt.  Fernand was één van de eerste slachtoffers. Hij had al een drankprobleem, de keuze was snel gemaakt.

Nu zit hij al een jaar of twee thuis. Hij verplaatst zich van het bed naar de zetel, naar de stoel, naar het toilet, terug naar het bed. Zoals hij zijn lichaam met de drank ruïneert, laat hij ook alles om zich heen in ruïne vallen. Elke storm blaast pannen van zijn schuur. Ze blijven gewoon liggen waar ze terechtkomen.

Met zijn tractor zou hij nochtans geld kunnen maken. Er zijn mogelijkheden zat: hij kan het gras maaien van vakantiewoningen, voor brandhout zorgen, hagen kortwieken. Liever ligt hij laveloos slachtoffer te wezen, of reageert hij zijn gevoel van mislukking af op alles en iedereen. Op zijn honden. Op mij.

Daarom mijd ik hem als de pest.

Fernand’s deur staat op een kiertje, de mannen zitten nog altijd aan de houten tafel, elk met een half glas rood voor de rode neus. Ze praten over de boer, en over de gevolgen van zijn overlijden voor ons.

Misschien zal het huisje waarin we wonen wel verkocht worden ? Dan staan we op straat.

Fabien zit te snotteren.

‘Waar moet ik dan heen ? Je weet toch, Fernand, dat ik geen familie heb. Ik ben alleen op de wereld. Jij bent mijn enige vriend. Kan jij me niet eventjes onderdak bieden, tot ik een andere oplossing gevonden heb ?’

Ik hou mijn adem in.

‘Nee, Fabien, ik heb geen plaats, dat weet je wel. Er is maar één slaapkamer, en die deel ik liever met een vrouw, snap je wel? Je zal verder moeten zoeken.’

Oef. Aan dat gevaar ben ik ontsnapt. Mijn baasje zal wel een goeie ziel vinden die hem opvangt, met mij als bonus er bovenop.